مارکس می پرسد در چه شرایطی انسانها قدرتها و ارزش های خویش را بر موجودات فرضی یا فوق انسانی فرا می افکنند؟علل اجتماعی این پدیده ها کدامند؟

چگونه می شود که موجودات انسانی ،آن نیروهایی که واقعا قائم به ذات خود هستند،به اعیان خارجی و انتزاعات شی ء وارد شده ،نسبت دهند.مثلا دولت را به مثابه قدرتی تلقی کنند که جامعه را سامان می دهد، در حالی که در واقع این ساختار جامعه است که دولت را به وجود می آورد،یا اینکه ثروت را به شکل سرمایه -که مخلوق کار انسانی است-به مثابه نیرویی مستقل می پندارد که موجودات انسانی را استخدام می کند؟

اقتصاد سیاسی با واقعیت مالکیت خصوصی آغاز می شود ولی آن را تبیین نمی کند.این اقتصاد سیاسی فرایند مالکیت خصوصی ،آنگونه که در واقعیت جریان دارد،عبارت بندی های کلی و انتزاعی است که بعدا به صورت قانون یا به عبارت دیگر قوانین مالکیت خصوصی رادر نظر می گیرد .این قوانین،از طبیعت مالکیت خصوصی بیرون می ایند بدون اینکه تبینی از آن ارایه شود.اقتصاد سیاسی سرمایه داری هیچ تبیینی از تمایز میان کار و سرمایه و سرمایه از زمین ارایه نمی دهد.به عنوان مثال انچه در تعریف رابطه مزد با سود باید تبیین شود، مسلم فرض می گردد.

اقتصاد سیاسی پرولتاریا یا افرادی را که بدون سرمایه یا بهر ه ی زمین، تنها با کار خود زندگی می کنند به عنوان کارگر در نظر می گیرد. در این شرایط کارگر یا همان پرولتر،درست مانند یک اسب،باید ان اندازه کار کند که می تواند کار کند.

این موجودات انسانی در هنگام فراغت از کار به مانند انسان مد نظر قرار نمی گیرند.

اینجا کار فقط یک فعالیت حریصانه انگاشته می شود.در چنین شرایطی کار بیگانه نتیجه ضروری خواهد بود.

این از خود بیگانگی کار به چه معناست؟

نخست اینکه کار برای کارگر، خارجی است،یعنی بخشی از طبیعت ذاتی اونیست و در نتیجه در حین کار، خود را در کار خود نه تنها تکمیل نمی کند بلکه خود را انکار می کند.در جریان کار، کارگر نه تنها نیروی ذهنی خویش را ازادانه تکامل نمی بخشد،بلکه بر عکس خویشتن را مسخ شده می یابد.

او در محیط کار بی خانمان و در وقت فراغت اسیر خانه اش است. این کار وسیله ای بر ارضای دیگران و اسارت اوست.سرانجام خصلت بیگانه شده کار این واقعیت را برای کارگر جلوه گر می کند که کار نه برای او بلکه برای دیگری است و کارگر در می یابد که اومتعلق به خودش نیست بلکه به شخص دیگری است.

هر چه کارگر بیشتر در کار از خود مایه بگذارد،جهان اشیایی که او می افریند نیرومند تر می شود و زندگی درونی اش فقیر تر می گردد و این بیگانگی کارگر از فراورده اش نه تنها به معنای آن است که کارش تبدیل به شی ء شده بلکه خارج از او ،مستقل از او موجودیت می یابد و قدرتمند در برابرش می ایستد.

این موجود خدای گونه چیزی جز سرمایه و پول نیست که امرانه بالای سر خالق خود می ایستد و امر و نهی اش می کند.

مارکس در کتاب دستنوشته های اقتصادی و فلسفی این فرایند را ،فرایند ارزش افزایی به جهان اشیاء می نامد و می گوید که در سرمایه داری مدرن کارگر به عنوان سوژه جذب کالا می شود و اینجاست که تضاد اصلی دنیای سرمایه داری مدرن که همان تعارض میان نیروی خلاقه کارگران و عدم کنترل آنها بر محصول شان پدید می آید.

وی در کتاب نقد نظریه" دولت هگل" دولت را که به زعم هگل میدان نظم عقلانی و مستقل از جامعه مدنی پنداشته می شود چیزی معادل خداوند در نظریه از خود بیگانگی فویر باخ می داند و می گوید که در جهان واقع دولت انعکاس منافع خصوصی نیست و برتر و بیرون از جامعه مدنی نیست بلکه بازتاب ان است.سپس رفع از خود بیگانگی و ایجاد دموکراسی واقعی تلفیق جامعه مدنی و دولت خواهد بود.

حال سوال ؟چرا پرولتاریای ظاهرا مسخ شده خلاف آنچه پنداشته می شد در انباشت و افزایش کار از خود بیگانه و استثمار طبقه خودش با بورزواها همدست شده و همداستان شده است؟

به قول نیچه شاید اراده معطوف به قدرت .........

محمدرضا افشون